12.5.13

Κομπάρσοι με λεφτά

heliotypon

Εμείς αστούς δεν είχαμε· ούτε και ευ­γενείς.

Αν τολμήσει κάποιος στην Ελλάδα να επικαλεστεί μεγαλόφωνα τίτλους αριστο­κρατικής καταγωγής, δεν τον ξεπλένει ού­τε ο Κηφισός, όταν γίνεται ποτάμι. Άλλος μία, άλλος δυο γενιές πίσω, είμαστε όλοι -για να το πούμε κομψά- σπορά γεωρ­γών, κτηνοτρόφων και θαλασσινών.

Ξαφνικά όμως αποκτήσαμε χάι σοσάιτι.

Την οικονομική δύναμη που συγκρο­τήθηκε τις τελευταίες δεκαετίες στον τόπο μας την αποτελούν άνθρωποι από το οι­κονομικό πουθενά. Είναι αυτοί που «άρ­παξαν τις ευκαιρίες», και σήμερα διαθέ­τουν περιουσίες τρανταχτές, επισύροντας τον φθόνο και τα μουλωχτά δηλητήρια των υπόλοιπων.

Σε έναν τόπο που ο απλός άνθρωπος, για να κάνει το στοιχειώδες, π.χ. να χτίσει ένα σπιτάκι, πρέπει να λαδώσει και τα πό­μολα της Πολεοδομίας, δεν μπορεί παρά αυτός που λαμβάνει επιδοτήσεις από το δημόσιο ταμείο και εξασφαλίζει κρατική αρωγή να αντιμετωπίζεται με καχυποψία. Ιδίως όταν το χρήμα το συνοδεύει η πρόκληση.

Ελλείψει αντιλόγου, οι νεόπλουτοι στη χώρα μας διεκδικούν τον ρόλο της ηγέτι­δας αστικής τάξης με μόνη ιδιότητα την οικονομική δύναμη που απόκτησαν. Αλ­λά ούτε την προμηθεϊκή διάσταση του Δυ­τικού αστού διαθέτουν, που μεταβόλιζε την πρόοδο της επιστήμης σε κοινό κτή­μα, ούτε και τον πολιτισμό του.

Πρόκειται για μικροαστούς μεταπράτες και μιζαδόρους, που φέρουν στο έπακρο τα γνωρίσματα της τάξης από την οποία προέρχονται.

Ο κυρίως ειπείν μικροαστός είναι ο κο­μπάρσος της ιστορίας· κοιτάει μόνο τη «δουλίτσα του» και είναι πρόθυμη κολό­να αυταρχικών καθεστώτων. Δεν συνδια­λέγεται με ιδεολογικά ρεύματα ούτε πα­ράγει πολιτισμό· κατά τον Μπαρτ, ο «στε­νόμυαλος μικροαστός» θεωρεί την κουλ­τούρα «σαν μια αρρώστια».

Το «είναι» ουδόλως τον απασχολεί· ορέγεται αποκλειστικά το «έχειν».

Και στη σύγχρονη «κοινωνία της αγο­ράς», που στην ουσία είναι επιστροφή σε δαρβίνεια κατάσταση, καθώς ισχύει το survival of the fittest (η επιβίωση του πιο δυνατού), ο νεόπλουτος μικροαστός αλω­νίζει. Αποφεύγει τις υποχρεώσεις του απλού πολίτη, και με τη δύναμη του χρή­ματος διαπραγματεύεται απευθείας με την κεντρική εξουσία διεκδικεί καθεστώς ασυ­λίας έναντι των νόμων και, όχι λίγες φο­ρές, επιβάλλει τη θέλησή του εις βάρος του συνόλου.

Δεν υποψιάζεται καν ότι αποτελεί νο­σηρό κοινωνικό σύμπτωμα. Τα υλικά αποκτήματα και οι ποικίλοι παρατρεχά­μενοι του προσφέρουν την ψευδαίσθηση ότι είναι κάποιο ανώτερο ον· εξ ου και η χαρακτηριστική μανία του «επιτυχημένου» να συμβουλεύει τους άλλους επί παντός επιστητού. Αφού πέτυχε οικονομικά, πέ­τυχε σε όλα.

Όμως, η συσσώρευση πλούτου δεν εί­ναι απόδειξη ευφυΐας. Οι αρχαίοι Έλλη­νες γνώριζαν, πολύ πριν ο Άνταμ Σμιθ και ο Μαρξ ίο διατυπώσουν με απολύτως κατηγορηματικό τρόπο, ότι κι ένας βλά­κας μπορεί να πλουτίσει· τα παραδείγμα­τα γύρω μας δεν είναι λίγα. Απαιτούνται συνήθως γνώση της πιάτσας, λίγη τύχη και απουσία αναστολών.

Άλλωστε όποιος έχει μυαλό το αφιε­ρώνει σε ευγενέστερα πεδία της επιστή­μης, της τέχνης, της φιλοσοφίας. Αρκετοί πλούσιοι παγκοσμίως, όταν στη δύση του βίου τους ανακαλύπτουν πως κατασπατά­λησαν τη ζωή τους σε ανούσιες δραστηριό­τητες, διαθέτουν μεγάλα ποσά στη στήρι­ξη καλλιτεχνών και επιστημόνων.

Το σύμπτωμα των καιρών είναι ότι ο επιτυχημένος μικροαστός ή γόνος μι­κροαστών, αντί να κρυφτεί, για να ξεκοκαλίσει το χρήμα που καρπώθηκε, επι­λέγει τη δημόσια έκθεση.

Ο ψυχισμός του νεόπλουτου βοά μέσα του για νέα πεδία· πρέπει επιτέλους να βγει απ’ την ανωνυμία. Να μάθουν, ει δυναιόν όλοι, την επιτυχία του και την κοι­νωνική του άνοδο. Να τον γνωρίζουν και να τον υπολογίζουν.

»Η παρούσα φάση της ολοκληρωτικής κατοχής της κοινωνικής ζωής από τα συσ­σωρευμένα αποτελέσματα της οικονομίας οδηγεί προς μια γενικευμένη διολίσθηση από το “έχειν” στο “φαίνεσθαΓ, από το οποίο κάθε πραγματικό “έχειν” οφείλει να αντλεί το άμεσο κύρος και την τελική λειτουργία του».

Σε μια αμερικάνικη ταινία ένας άξεστος Τεξανός με χρυσές καδένες βάζει την οξυζεναρισμένη συνοδό του να πληροφορεί τους θαμώνες ενός πολυτελούς εστιατό­ριου ότι «ο φίλος της είναι πλούσιος».

Όπως απεφθέγγετο ο ίδιος, «τι νόημα έχει να είσαι πλούσιος αν δεν το ξέρουν οι άλλοι;».

Στο ίδιο κλαδί κρέμονται και οι δικοί μας.

Οι ντόπιοι νεόπλουτοι κάνουν ό,τι μπο­ρούν για να τους προσέξουμε, να μας εντυ­πωσιάσουν και να τους θαυμάσουμε. Αλ­λά τι να θαυμάσεις από ανθρώπους που δεν έχουν σε εκτίμηση τον εαυτό τους. Εί­ναι πρόσωπα ελλειμματικά, βυθισμένα στην αυτοϋποτίμηση. Αυτός είναι ο λόγος που προτάσσουν μονίμως τα υλικά τους αποκτήματα. Θεωρούν τα «πράγματα» πιο σημαντικά από τους ίδιους.

Η μεγάλη φτώχεια είναι εδώ.

Προκειμένου να θεμελιώσουν ένα φαντασιακό είδος ανωτερότητας έναντι των «κοινών θνητών», ταυτοποιούν το χρήμα που έχουν με αυτά που θα ήθελαν να έχουν: την ευφυΐα, την καλλιέργεια, τη χάρη, την αισθητική, την ευαισθησία.

Τα μέλη της μικροαστικής μας χάι σοσάιτι εισάγουν έναν νέο ανθρωπότυπο που υπάρχει, ντύνεται, στολίζεται, δια­σκεδάζει, γελάει και χαίρεται μόνο ενώ­πιον κοινού, σαν ηθοποιός που υποδύε­ται τον ρόλο του. Βέβαια, η κοσμική, χα­ρωπή μάσκα δεν αποκρύπτει· αποκαλύ­πτει τη νεύρωση. Και επιβεβαιώνεται μέ­χρι κεραίας πως ό,τι σου δίνει η ζωή σε χρήμα και πλούτο σ’ το παίρνει σε ανθρω­πιά και γνησιότητα αισθημάτων.

Η εικόνα τους είναι αποκαρδιωτική.

Δίνουν την εντύπωση όντων παντελώς αναίσθητων σε όσα δραματικά συμβαί­νουν γύρω τους. Η μόνη τους έννοια εί­ναι σε κάθε περίπτωση να «περνάνε κα­λά» – κορυφαίο δείγμα του πιο απωθητι­κού μικροαστικού ατομισμού.

Ο Φιτζέραλντ δεν ζει πια.

Κι αν ζούσε, διόλου δεν θα ενδιαφε­ρόταν να γράψει για συζύγους και τέκνα αετονύχηδων που πέτυχαν να ξεφύγουν από την ανέχεια, αλλά τρέφονται με σκου­πίδια, μαϊμουδίζουν ξένα πρότυπα, απο­θεώνουν το κιτς και ποδοπατούν τον πιο αγαπησιάρικο λαϊκό πολιτισμό.

Αυτοί που βλέπετε να ποζάρουν στα ιλουστρασιόν περιοδικά και στην τηλεό­ραση με κούφια ανωτερότητα και στιλ δεν υπάρχουν, θα χαθούν μόλις γυρίσετε σε­λίδα ή αλλάξετε κανάλι.

Δεν θα καταγραφούν ποτέ στην ιστο­ρία του κόσμου.

Αυτή η τιμή ανήκει στους αληθινούς πρωταγωνιστές της ζωής· τις μεγάλες προ­σωπικότητες και τους ταπεινούς που κι­νούν τον κόσμο μπροστά

Δεν υπάρχουν σχόλια: